Chiều ngày 19/8/1988, tại Trường Chuyên biệt Bình Tân đã diễn ra buổi sinh hoạt chuyên môn với chuyên đề “Tiếp cận xử lý ngôn ngữ tổng thể” do cô Nguyễn Đăng Thị Minh Châu – Tập huấn viên can thiệp sớm cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ, Thạc sĩ Tâm lý học Trường học, Giáo viên can thiệp sớm trực tiếp báo cáo.
Buổi chuyên đề được tổ chức với mục tiêu:
- Chia sẻ lại những kiến thức mới, chuyên sâu đã được cập nhật từ khóa tập huấn dành cho tập huấn viên can thiệp sớm.
- Cung cấp một góc nhìn mới mang tính toàn cầu về người khuyết tật, hướng đến sự tôn trọng và hòa nhập.
- Giới thiệu hệ thống các bước can thiệp ngôn ngữ theo hướng GLP, giúp giáo viên có thêm lựa chọn phù hợp trong quá trình hỗ trợ trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt.
Báo cáo viên đã giới thiệu khái niệm đa dạng thần kinh (Neurodiversity) – một cách tiếp cận khoa học xem sự khác biệt trong phát triển thần kinh là một phần tự nhiên của sự đa dạng con người.
Neurotypical (Thần kinh điển hình): chỉ những người có sự phát triển thần kinh phù hợp với các chuẩn mực xã hội phổ biến.
Neurodivergent (Khác biệt thần kinh): chỉ những cá nhân có sự phát triển khác biệt như rối loạn phổ tự kỷ, ADHD, rối loạn ngôn ngữ…
Việc nhìn nhận trẻ trong khung khái niệm này giúp giáo viên lấy trẻ làm trung tâm, tôn trọng đặc điểm riêng biệt thay vì chỉ tập trung “sửa chữa” khác biệt. Cách tiếp cận này phù hợp với xu thế quốc tế về giáo dục hòa nhập, dựa trên cơ sở nghiên cứu của Singer (1998) và Armstrong (2012).
Một trong những nội dung trọng tâm của chuyên đề là phương pháp GLP (Global Language Processing). Đây là hướng tiếp cận dựa trên các nghiên cứu trong lĩnh vực ngôn ngữ – tâm lý học, nhấn mạnh đến việc xử lý ngôn ngữ trong ngữ cảnh tổng thể, thay vì rời rạc theo từng đơn vị từ hoặc câu.
GLP chú trọng:
- Đặt ngôn ngữ trong tình huống giao tiếp thực tế.
- Kết hợp ngữ cảnh, hành động, biểu cảm và môi trường giao tiếp để trẻ hiểu và sử dụng ngôn ngữ.
- Tăng cường khả năng hiểu nghĩa toàn cục trước khi đi vào chi tiết.
NLA – Natural Language Acquisition (Tiếp nhận ngôn ngữ tự nhiên)
Song song với GLP, báo cáo viên cũng nhắc đến NLA – Natural Language Acquisition (Prizant & Duchan, 1981; Blanc, 2012) như một minh chứng khoa học quan trọng.
- NLA chỉ ra rằng nhiều trẻ tự kỷ học ngôn ngữ thông qua “echolalia” (lặp lại ngôn ngữ) và dần phát triển khả năng sử dụng ngôn ngữ tự nhiên.
- Phương pháp này khẳng định echolalia không phải hành vi vô nghĩa, mà là một giai đoạn phát triển ngôn ngữ có giá trị.
- Thay vì tập trung loại bỏ, giáo viên và nhà trị liệu cần khai thác, hỗ trợ trẻ biến lời lặp lại thành ngôn ngữ mang tính giao tiếp cá nhân.
Việc kết hợp GLP và NLA giúp giáo viên có cái nhìn khoa học, toàn diện hơn về tiến trình phát triển ngôn ngữ ở trẻ có nhu cầu giáo dục đặc biệt. Đây cũng là minh chứng rõ ràng cho quan điểm tôn trọng sự khác biệt thần kinh và lấy trẻ làm trung tâm trong giáo dục.
Thông qua hoạt động, đội ngũ giáo viên được củng cố thêm kiến thức chuyên môn, tiếp cận phương pháp mới và mở rộng góc nhìn trong thực hành giáo dục hòa nhập. Đây là cơ hội quý báu để mỗi thầy cô cùng trao đổi, học hỏi và ứng dụng hiệu quả vào công tác giảng dạy – can thiệp, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, giáo dục trẻ tại trường.