TOÀN DÂN HÃY TÍCH CỰC THAM GIA HƯỞNG ỨNG PHÒNG, CHỐNG DỊCH COVID-19 THEO TINH THẦN "CHỐNG DỊCH NHƯ CHỐNG GIẶC".
Thứ hai, 12/9/2016, 0:0
Lượt đọc: 1271

Sử dụng truyện tranh trong phát triển ngôn ngữ trẻ khiếm thính mầm non

Sử dụng truyện tranh trong phát triển ngôn ngữ trẻ khiếm thính mầm non
04/01/2016 13:37
ThS. Lương Thị Hường
Khoa GDĐB- Trường CĐSPTƯ

Tóm tắt: Truyện tranh được coi là một phương tiện quan trọng giúp trẻ khiếm thính phát triển ngôn ngữ nói. Truyện tranh với những hình ảnh sinh động, lời thoại phong phú giúp trẻ có cơ hội trải nghiệm nhiều mẫu ngôn ngữ, nhận diện nhiều từ ngữ phong phú, hiểu được mối liên hệ giữa lời nói và hình ảnh trực quan trong truyện. Thông qua việc đọc và tìm hiểu truyện tranh, vốn từ của trẻ được củng cố mở rộng, trẻ sử dụng được nhiều mẫu câu đa dạng. Lựa chọn truyện tranh phù hợp, sử dụng truyện tranh một cách khoa học có thể giúp giáo viên phát triển ngôn ngữ nói cho trẻ khiếm thính đạt hiệu quả.

1. Đặt vấn đề

Trong khoảng một thập niên trở lại đây với việc phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ. Máy trợ thính hay điện cực ốc tai đã trở thành phương tiện hỗ trợ cho trẻ điếc học lời nói hiệu quả. Ngôn ngữ nói từng là một kênh giao tiếp khó khăn của trẻ khiếm thính thì nay đã trở thành một phương tiện giao tiếp mà trẻ dễ dàng tiếp cận được khẳng định qua nhiều công trình nghiên cứu: trẻ khiếm thính nếu được phát hiện sớm và được hỗ trợ phương tiện trợ thính phù hợp thì ngôn ngữ nói của trẻ phát triển tương đương trẻ nghe khác.Lời nói của trẻ nghe cũng như trẻ khiếm thính ở những năm đầu đời đóng vai trò hết sức quan trọng, nhờ có ngôn ngữ trẻ có thể học tập vui chơi, và hòa nhập với xã hội. Trẻ khiếm thính, do hạn chế về nghe, nên các thông tin thu nhận được từ kênh thính giác ít hiệu quả hơn. Trẻ chủ yếu nhận biết thế giới xung quanh thông qua các hình ảnh, sự vật, hiện tượng mà trẻ quan sát được bằng mắt.

Truyện tranh với những hình ảnh cụ thể, trực quan, sinh động được coi là một phương tiện dạy học quan trọng, giúp kích thích trẻ khiếm thính quan sát, học cách gọi tên, diễn đạt những hình ảnh trong tranh bằng lời nói. Thông qua việc đọc, xem truyện tranh, trẻ khiếm thính được trải nghiệm một cách gián tiếp hoặc trực tiếp những vấn đề trong cuộc sống thực, được phát triển, trải nghiệm ngôn ngữ, trí tưởng tượng một cách phong phú. Ngoài ra, việc đọc, xem truyện tranh cùng nhau còn giúp xây dựng, tăng cường mối quan hệ tình cảm, giao tiếp chặt chẽ giữa trẻ và cha mẹ, giáo viên.

Truyện tranh là một loại phương tiện để thu hút trẻ đọc sách và rèn thói quen đọc sách. Với đặc tính có những hình ảnh sinh động, phù hợp với tâm sinh lý và sự phát triển của trẻ, việc theo dõi truyện tranh không tạo ra sự mệt mỏi, nhàm chán và có khả năng tạo ra được những dấu ấn ghi nhớ và sự liên hệ giữa các tình huống góp phần phát triển khả năng tư duy và ngôn ngữ cho trẻ nhỏ. Với những cuốn truyện tranh bổ ích và lý thú có thể giúp giáo dục và giáo dưỡng trẻ, giúp trẻ phát huy khả năng sáng tạo phong phú, phát triển năng khiếu...

Theo Richard Alleyne, đọc truyện tranh là một phiên bản đơn giản, đọc mà không có sự phức tạp của cuốn sách với dày đặc của các từ mà thiếu đi các hình ảnh. Ông cho rằng truyện tranh có ý nghĩa đặc biệt giúp cho quá trình học của trẻ tốt hơn. Richard Alleyne cũng khẳng định, việc đọc bất cứ một loại hình truyện nào, bao gồm cả truyện tranh đòi hỏi một quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin một cách tích cực qua đó trẻ tập đọc, hiểu được các tình tiết trong câu truyện và có vốn từ phong phú hơn khi đọc. Ông cũng cho rằng truyện tranh được coi là một phương tiện đọc có khả năng kích thích nhu cầu đọc và phát triển nhận thức, ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ nhỏ.

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua truyện tranh giúp trẻ hứng thú, chủ động tiếp thu các kiến thức mà giáo viên truyền tải. Trẻ sẽ tiếp thu một cách gián tiếp thông qua câu chuyện sáng tạo giữa cô và trẻ chứ không phải là những lời truyền đạt cứng nhắc của cô. Vì vậy trẻ nhớ lâu và nhớ được logic các kiến thức về các sự vật, hiện tượng xung quanh. Do đó, truyện tranh cho trẻ cơ hội được diễn đạt và thể hiện những đặc điểm, chi tiết trọng tâm, bộc lộ nội dung tác phẩm.

2. Nội dung

2.1. Lựa chọn truyện tranh trong giáo dục hoà nhập cho trẻ khiếm thính

Truyện tranh để dạy trẻ khiếm thính không nên nhiều tình tiết, hình ảnh. Khi thể hiện, tác phẩm cần được lựa chọn và và xác định một cách tóm tắt, khái quát để trẻ có thể tưởng tượng ra nội dung, tư tưởng tác phẩm. Bằng những phương tiện biểu hiện, người họa sỹ phải làm nổi bật lên điểm sáng thẩm mỹ của tác phẩm, phải chú ý đến mối liên hệ nội tại trong các bức tranh và duy trì được logic, nhịp điệu thể hiện. Vì thế, tranh truyện còn phải là sự thống nhất giữa các hình ảnh và văn bản tác phẩm. Kích thước hình ảnh truyện tranh cần có tỉ lệ phù hợp với mục đích sử dụng cho nhóm lớp hay cho cá nhân để đảm trẻ có thể quan sát rõ các chi tiết của hình ảnh.

Hình ảnh trong truyện tranh nên đơn giản, gần gũi, màu sắc đẹp, có điểm nhấn để gây hứng thú, giúp trẻ dễ dàng nhận biết và hiểu. Do đặc điểm tâm lý, càng lớn trẻ càng quan tâm đến nội dung tranh nên các bức tranh trong truyện cần thể hiện sự phong phú, đa dạng theo mức độ tăng dần. Lựa chọn truyện tranh vào mục đích phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính ngoài việc đảm bảo yêu cầu nội dung các bức tranh có thể sắp xếp theo mức độ từ đơn giản đến phức tạp, nhằm phát triển khả năng tư duy của trẻ thì hình ảnh của truyện phải đảm bảo sẽ là nguồn tư liệu để trẻ có thể học luyện nghe, luyện nói và phát triển vốn từ.
Để trẻ khiếm thính có cơ hội phát triển ngôn ngữ tốt nhất thông qua truyện tranh, giáo viên, phụ huynh cần lưu ý những yếu tố sau:

- Truyện phù hợp khả năng nghe và nhu cầu của trẻ

- Truyện phù hợp mức độ ngôn ngữ của trẻ. Giáo viên và phụ huynh nên lựa chọn truyện có nội dung từ đơn giản đến phức tạp. Với trẻ mới học nghe nói truyện đọc nên có từ ngữ, cấu trúc câu đơn giản, lặp đi lặp lại nhiều lần để trẻ có cơ hội nghe, bắt chước, ghi nhớ và trải nghiệm. Với trẻ đã có kĩ năng nghe và có vốn từ, giáo viên và phụ huynh nên chú ý mở rộng vốn từ, cấu trúc câu để đáp ứng nhu cầu nghe và học ngôn ngữ của trẻ.

- Truyện tranh phát triển các kỹ năng giao tiếp

- Truyện tranh phát triển câu, mở rộng vốn từ...

2.2.  Kĩ năng sử dụng truyện tranh của giáo viên trong phát triển ngôn ngữ của trẻ khiếm thính

Do đặc trưng của trẻ khiếm thính là khó khăn về nghe nên khi đọc truyện và kể chuyện giọng của giáo viên cần rõ ràng, truyền cảm, thể hiện được sắc thái, nội dung để vừa gây hứng thú cho trẻ, vừa giúp trẻ lắng nghe, bắt chước và học hỏi. Quá trình đọc truyện giáo viên cần có sự chắt lọc nội dung, sử dụng hình ảnh hoặc có những động tác minh họa phù hợp với năng lực nghe, nhận thức và ngôn ngữ của trẻ. Giáo viên cần lưu ý giải thích từ, chi tiết hoặc nội dung khó hiểu để đảm bảo trẻ có sự tiếp nhận tốt nhất đối với nội dung câu chuyện.

Với mục tiêu phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính, truyện tranh đối với trẻ không chỉ đơn thuần là đọc truyện mà hoạt động rèn kỹ năng nghe cho trẻ khiếm thính. Thông qua truyện tranh trẻ được nghe âm thanh lời nói trong một hoặc nhiều chuỗi câu liên tục với những biểu hiện về âm sắc, nhịp điệu, cường độ, trọng âm... Không những thế trẻ còn nhận diện được từ với khối lượng từ với những dấu hiệu liên quan. Qua truyện tranh trẻ hiểu được mối liên hệ giữa lời nói và hình ảnh trực quan trong truyện.

Khi đọc truyện cho trẻ nên đặt những câu hỏi liên quan đến câu chuyện, cần giải thích cho trẻ một cách dễ hiểu nhất và khuyến khích trẻ đặt câu hỏi. Sự tương tác qua lại sẽ giúp trẻ tăng hứng thú với truyện đang đọc.

Khi trẻ đã ghi nhớ nội dung câu chuyện, nên để bé tập kể lại nội dung câu chuyện đó, khuyến khích bé kể chuyện cho người khác nghe và khen ngợi trong lúc kể. Giáo viên nên tổ chức cho trẻ sắm vai các nhân vật trong truyện để trẻ có cơ hội trải nghiệm ngôn ngữ, tích lũy kinh nghiệm cho bản thân.
Những hoạt động phát triển ngôn ngữ thông qua sử dụng truyện tranh cho trẻ khiếm thính rất quan trọng. Hoạt động này không chỉ được tổ chức ở lớp mà cần được củng cố thường xuyên tại gia đình. Giáo viên nên có những hướng dẫn, chia sẻ cho phụ huynh để hoạt động đọc truyện tranh cho trẻ tại gia đình được hiệu quả nhất.

Như vậy có thể thấy, sử dụng truyện tranh trong phát triển lời nói của trẻ khiếm thính phải đảm bảo các mục tiêu trẻ được rèn luyện các kĩ năng nghe, rèn luyện các kĩ năng phát âm và diễn đạt bằng lời nói cũng như kí hiệu. Tuy nhiên, việc rèn luyện và phát triển lời nói của trẻ phải dựa trên cơ sở của câu truyện tranh, quá trình hội thoại giữa giáo viên và trẻ. Vật liệu của quá trình hội thoại là hình ảnh, từ ngữ và các tình tiết của câu truyện mà trẻ và cô diễn đạt ra, kể ra từ những hình ảnh trong tranh. Qua đó, trẻ phát triển lời nói, phát triển vốn từ và phát triển khả năng nhận thức.

2.3. Các bước sử dụng truyện tranh trong việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ khiếm thinh mầm non

Bước 1. Xây dựng mục tiêu

Xây dựng mục tiêu giúp giáo viên xác định những gì trẻ khiếm thính cần đạt được sau khi được tìm hiểu truyện tranh. Mục tiêu dạy học cần thể hiện được ba lĩnh vực đó là: 1) Kiến thức mà trẻ khiếm thính cần lĩnh hội được thông qua câu truyện; 2) Kĩ năng cụ thể trẻ khiếm thính cần được hình thành, rèn luyện; 3) Thái độ của trẻ khiếm thính đối với những kiến thức và kĩ năng đó. Mục tiêu phải phù hợp với năng lực và nhu cầu của trẻ khiếm thính, đồng thời mục tiêu cần bám sát vào yêu cầu phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính dựa trên các hoạt động nghe, đọc và tìm hiểu về truyện tranh...

Bước 2.Lựa chọn truyện tranh, phương pháp, phương tiện phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính

Căn cứ vào mục tiêu, giáo viên lựa chọn truyện tranh để hình thành kiến thức và kỹ năng phù hợp với đặc điểm và nhu cầu phát triển lời nói của trẻ khiếm thính. Truyện tranh và các nội dung biểu đạt trong truyện tranh được lựa chọn phải phù hợp với đặc điểm trình độ nhận thức, kỹ năng học tập, xử lí thông tin và đặc điểm phát triển lời nói của trẻ khiếm thính. Giáo viên cần hiểu rõ nội dung, chủ đề, tư tưởng, cấu trúc của truyện để định rõ số lượng tranh, vẽ tranh và cách thể hiện về màu sắc, bố cục bức tranh cho phù hợp nhất với mục tiêu giáo dục và phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính.

Các phương pháp và hình thức tổ chức đọc và tìm hiểu truyện tranh nhằm phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính phải đảm bảo trẻ được trải nghiệm, có cơ hội khám phá nhận biết đối tượng trong tranh. Thông qua đọc truyện, giáo viên giúp trẻ phát triển được các kĩ năng nghe, phát âm, diễn đạt và phát triển vốn từ. Giáo viên nên tạo cơ hội, khuyến khích trẻ trò truyện về các nhân vật, đối tượng, chi tiết trong truyện và thể hiện ý kiến của bản thân. Trong mỗi một câu truyện tranh, giáo viên có thể căn cứ vào đặc điểm phát triển, sự tiến bộ của trẻ hay những hạn chế của trẻ để đưa ra quyết định áp dụng phương pháp và hình thức tổ chức hướng dẫn trẻ nghe đọc truyện tranh nhằm đạt được mục tiêu phát triển lời nói cũng như hình thành khả năng phân tích, khái quát và phát triển nội dung của câu chuyện  của trẻ khiếm thính..

Bước 3.  Tiến hành các hoạt động nghe-đọc và tìm hiểu truyện tranh

Tổ chức các hoạt động 

Trên cơ sở các mục tiêu đã xác định và truyện tranh được lựa chọn, giáo viên tiến hành tổ chức các hoạt động nghe-đọc và tìm hiểu truyện tranh cho trẻ khiếm thính. Các hoạt động này nên được chia nhỏ theo các phần của truyện tranh với những khoảng thời gian ngắn, phù hợp với khả năng chú ý của trẻ khiếm thính. Với mỗi hoạt động, giáo viên cần phải chú ý khơi gợi được sự hứng thú, tò mò của trẻ về nội dung truyện tranh, tạo cho trẻ có ý thức lắng nghe, phát huy kinh nghiệm của bản thân và biểu đạt được bằng lời nói.

Hiểu bố cục câu chuyện

Giáo viên nên đặt câu hỏi với từng phần và khuyến khích trẻ nói thật nhiều. Các câu hỏi cần có sự gắn kết chặt chẽ với nội dung cấu trúc câu của truyện, như: Ai? Cái gì? Ở đâu? Khi nào? Như thế nào? Tại sao?.... Giáo viên cũng nên khuyến khích trẻ dùng nhiều từ kết nối đơn giản khi nói về nội dung truyện mặt khác cũng nên thường xuyên yêu cầu trẻ kể lại truyện, ghép tranh đơn giản theo trình tự câu chuyện. Để tăng hiệu quả hiểu nội dung câu chuyện giáo viên có thể tổ chức cho trẻ chơi đóng vai các nhân vật trong truyện, sử dụng các phương tiện hỗ trợ để minh hoạ.

Cung cấp vốn từ và hình thành khái niệm

Để mở rộng vốn từ, trong khi đọc giáo viên cần có chủ ý nhấn mạnh, lặp đi lặp lại từ, khái niệm muốn cung cấp cho trẻ. Tạo cơ hội để trẻ nghe, nói, ghi nhớ, sử dụng những từ đó thông qua hoạt động đọc truyện.

Phát triển các kỹ năng giao tiếp hiệu quả thông qua truyện tranh

Trong khi đọc truyện giáo viên hướng dẫn trẻ kĩ năng chờ đợi, ra hiệu khi muốn nói, muốn hỏi, lắng nghe, chú ý khi người khác nói. Giáo viên gợi ý trẻ thể hiện cảm xúc của mình sau khi đọc truyện.

Khi tiến hành giờ dạy: giáo viên có thể cho trẻ chọn truyện tranh theo sở thích, cho trẻ xem tranh truyện trước khi kể để khơi gợi hứng thú của trẻ trước khi đọc. Giáo viên nên để truyện tranh gần với khuôn mặt của mình khi đọc để trẻ có thể quan sát được cả hai. Khi đọc cô vừa đọc vừa kết hợp chỉ vào hình ảnh trong truyện để trẻ dễ dàng liên hệ giữa hình ảnh và nội dung câu chuyện. Mặt khác cô có thể thay đổi từ ngữ trong câu chuyện cho phù hợp với khả năng nghe và hiểu của trẻ.

3. Kết luận

Có nhiều biện pháp để giúp trẻ khiếm thính học ngôn ngữ nói, trong đó sử dụng truyện tranh để hình thành và phát triển ngôn ngữ nói cho trẻ khiếm thính là một biện pháp hết sức quan trọng. Với đặc tính có những hình ảnh sinh động, phù hợp với tâm sinh lý và sự phát triển của trẻ, việc theo dõi truyện tranh có khả năng tạo ra được những dấu ấn ghi nhớ và sự liên hệ giữa các tình huống góp phần phát triển khả năng tư duy và ngôn ngữ cho trẻ. Những hình ảnh nhân vật của truyện có tác động tốt với tinh thần, tâm hồn và hành vi của trẻ, đồng thời giúp trẻ có được sự nhìn nhận khách quan về những mặt tốt và ấn tượng của các nhân vật để là tấm gương đạo đức cho trẻ học hỏi.

Với mục tiêu phát triển lời nói cho trẻ khiếm thính, truyện tranh đối với trẻ không chỉ đơn thuần là đọc truyện mà hoạt động rèn kỹ năng nghe cho trẻ khiếm thính. Thông qua truyện tranh trẻ được nghe âm thanh lời nói trong một hoặc nhiều chuỗi câu liên tục với những biểu hiện về âm sắc, nhịp điệu, cường độ, trọng âm...Không những thế, truyện tranh với hình ảnh sinh động, lời thoại phong phú còn giúp trẻ có cơ hội trải nghiệm với nhiều mẫu câu qua đó vốn từ của trẻ được củng cố mở rộng, các mẫu câu trẻ sử dụng đa dạng, trẻ nhận diện được từ, hiểu được mối liên hệ giữa lời nói và hình ảnh trực quan trong truyện. Tóm lại, có thể thấy sử dụng truyện tranh trong phát triển lời nói của trẻ khiếm thính là một biện pháp hết sức hiệu quả. Qua đó, trẻ khiếm thính được cung cấp một nguồn đầu vào phong phú, từ đó trẻ tích luỹ vốn từ, mẫu câu, rồi dần dần trẻ nhớ lại cố gắng sử dụng từ đó là ngôn ngữ nói của mình.

Tài liệu tham khảo

1. Lê Văn Tạc, (2006), Phương pháp nâng cao khả năng giao tiếp cho trẻ khiếm thính tuổi Mẫu giáo và tiểu học trong môi trường giáo dục hoà nhập, Đề tài cấp Bộ, mã số B98 – 49 – 62.
2. Bùi Thị Lâm (2011) Tổ chức trò chơi nhằm phát triển ngôn ngữ cho trẻ khiếm thính 3 – 4 tuổi ở trường mầm non, Luận án Tiến sĩ.
Nguyễn Thuỳ Linh (2005), Một số biện pháp tổ chức hoạt động cho trẻ 5 – 6 tuổi kể chuyện theo tranh liên hoàn có chủ đề.
3. PH.A.Xôkhina (1993), Sự phát triển ngôn ngữ trẻ em tuổi mẫu giáo
Tác giả: ThS. Lương Thị Hường Khoa GDĐB- Trường CĐSPTƯ

Tin cùng chuyên mục

88